Cách tính tiền lãi chậm đóng - trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT

Trong quá trình thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm, không ít doanh nghiệp gặp vướng mắc liên quan đến Cách tính tiền lãi chậm đóng - trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT, đặc biệt từ khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực. Theo quy định mới, chỉ cần doanh nghiệp chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN từ 1 ngày trở lên so với thời hạn bắt buộc đã bị tính lãi chậm nộp với mức 0,03%/ngày trên số tiền chưa đóng.

Trường hợp vi phạm kéo dài hoặc có dấu hiệu cố tình, hành vi này có thể bị xác định là trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT, dẫn đến các biện pháp xử lý nghiêm khắc như xử phạt hành chính, truy thu bảo hiểm xã hội, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc hiểu đúng cách xác định số ngày chậm đóng, số tiền phải truy thu và công thức tính lãi chậm đóng BHXH không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát chi phí mà còn hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình thanh tra, kiểm tra của cơ quan BHXH. Do đó, nắm rõ Cách tính tiền lãi chậm đóng - trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT là yêu cầu quan trọng đối với kế toán, nhân sự và người sử dụng lao động hiện nay.

Hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, BHTN, BHYT

Cơ quan bảo hiểm xã hội là đơn vị trực tiếp quản lý các đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT và có trách nhiệm xác định tình trạng chậm đóng của người sử dụng lao động. Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH sẽ áp dụng hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý đối với hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT theo quy định.

Căn cứ Khoản 1 Điều 38 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Khoản 1 Điều 48a Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, người sử dụng lao động bị xác định có hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT khi rơi vào các trường hợp sau:

Thứ nhất, người sử dụng lao động không thực hiện đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền BHXH, BHTN, BHYT phải nộp theo hồ sơ đã đăng ký, sau thời hạn đóng chậm nhất được quy định tại Khoản 4 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Khoản 8 Điều 15 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2014.

Theo đó, đối với phương thức đóng hằng tháng, hạn nộp chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng kế tiếp. Trường hợp đóng theo chu kỳ 3 tháng hoặc 6 tháng một lần thì thời hạn nộp chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng ngay sau chu kỳ đóng.

Ví dụ, tháng 08/2025, công ty ABC đăng ký tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho quản lý không hưởng lương với mức tiền lương làm căn cứ đóng là 2.340.000 đồng, tỷ lệ đóng 29,5%, tương ứng số tiền phải nộp hằng tháng là 690.300 đồng. Tuy nhiên, đến ngày 31/10/2025, doanh nghiệp vẫn chưa hoàn tất nghĩa vụ đóng BHXH. Do hạn nộp của tháng 08/2025 là ngày 30/09/2025, nên tại thời điểm này, khoản tiền BHXH, BHYT, BHTN của tháng 08/2025 đã bị chậm đóng 31 ngày, với số tiền chậm nộp là 690.300 đồng.

Thứ hai, người sử dụng lao động không thực hiện đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày kết thúc thời hạn đăng ký theo quy định tại Khoản 1 Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Điểm b Khoản 1 Điều 17 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024. Theo quy định, trong vòng 30 ngày kể từ thời điểm người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, doanh nghiệp phải kê khai và nộp hồ sơ tham gia BHXH cho người lao động tại cơ quan BHXH.

Thứ ba, các trường hợp có dấu hiệu trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT nhưng được cơ quan có thẩm quyền xác định có lý do chính đáng theo quy định của pháp luật và công bố chính thức thì không bị xem là hành vi trốn đóng.

Hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, BHTN, BHYT

Cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm trực tiếp quản lý các đơn vị và người tham gia BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT, đồng thời thực hiện việc kiểm tra, xác định các trường hợp có dấu hiệu trốn đóng bảo hiểm. Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH sẽ áp dụng hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý đối với hành vi trốn đóng theo quy định của pháp luật.

Căn cứ Khoản 1 Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Khoản 1 Điều 48b Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, người sử dụng lao động bị xem là có hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT khi thuộc một trong các trường hợp sau:

Thứ nhất, không thực hiện việc đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT sau thời hạn 60 ngày kể từ ngày kết thúc thời hạn đăng ký theo quy định tại Khoản 1 Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Điểm b Khoản 1 Điều 17 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024.

Thứ hai, kê khai mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT thấp hơn mức tiền lương theo quy định của pháp luật.

Thứ ba, không thực hiện đóng hoặc chỉ đóng một phần số tiền bảo hiểm đã đăng ký sau 60 ngày kể từ thời điểm phải đóng chậm nhất theo quy định tại Khoản 4 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Khoản 8 Điều 15 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2014, mặc dù đã được cơ quan có thẩm quyền yêu cầu, đôn đốc thực hiện nghĩa vụ.

Thứ tư, các trường hợp khác bị xác định là trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT theo quy định của Chính phủ.

Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP và Điều 3 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, nếu người sử dụng lao động thuộc các trường hợp có lý do chính đáng thì sẽ không bị coi là trốn đóng bảo hiểm. Các trường hợp này bao gồm: thiên tai gây thiệt hại nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; dịch bệnh nguy hiểm làm ảnh hưởng lớn đến khả năng tài chính; tình trạng khẩn cấp theo quy định pháp luật; hoặc các sự kiện bất khả kháng khác được xác định theo pháp luật dân sự.

Biện pháp xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT

➧ Căn cứ pháp lý áp dụng xử lý vi phạm

Đối với từng hành vi vi phạm, pháp luật quy định căn cứ xử lý cụ thể như sau:

• Hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN được xử lý theo Khoản 1 Điều 40 và Khoản 2 Điều 41 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

• Hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng BHYT được xử lý theo Khoản 2 và Khoản 3 Điều 49 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024.

➧ Các biện pháp xử lý áp dụng

Người sử dụng lao động có hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT sẽ bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp xử lý sau:

• Buộc nộp đủ số tiền bảo hiểm còn thiếu, đồng thời phải nộp thêm khoản tiền tính theo mức 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng vào quỹ BHXH, quỹ BHYT theo quy định;

• Bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật đối với trường hợp trốn đóng;

• Không được xem xét, đánh giá các danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng trong thời gian vi phạm;

• Trường hợp người sử dụng lao động chậm đóng hoặc trốn đóng BHYT, dẫn đến người lao động không được hưởng quyền lợi khám chữa bệnh, thì người sử dụng lao động có trách nhiệm hoàn trả chi phí khám chữa bệnh BHYT cho người lao động.

Cụ thể, người lao động hoặc thân nhân, người đại diện hợp pháp nộp đầy đủ hồ sơ theo quy định cho người sử dụng lao động. Trong thời hạn 40 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đề nghị thanh toán, người sử dụng lao động phải thực hiện chi trả toàn bộ chi phí khám chữa bệnh. Cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm cung cấp bảng kê chi phí kèm hóa đơn hợp pháp để làm căn cứ hoàn trả.

Cách tính tiền lãi chậm đóng và truy thu BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT

Cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm xác định cụ thể số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH yêu cầu người sử dụng lao động đóng đủ số tiền bảo hiểm còn thiếu và nộp thêm khoản tiền lãi được tính theo mức 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng theo quy định.

Việc tính tiền lãi chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN được xác định theo công thức:

Cđt = Pst × n × 0,03%

Trong đó:

• Cđt là số tiền lãi phải nộp tương ứng với số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng của tháng t (t = 1, 2, 3…12);

• Pst là số tiền bảo hiểm phát sinh phải đóng của tháng t;

• n là số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng.

Ví dụ: Tại thời điểm ngày 31/10/2025, căn cứ vào số liệu của công ty ABC ở ví dụ trước, tiền lãi chậm đóng BHXH của tháng 08/2025 được xác định như sau:
Lãi chậm đóng = 690.300 × 31 × 0,03% = 6.420 đồng.

Trường hợp doanh nghiệp phát sinh truy thu do điều chỉnh bổ sung thời gian tham gia BHXH, như ngày 31/10/2025 công ty ABC điều chỉnh tham gia BHXH từ tháng 07/2025, thì số tiền truy thu bao gồm tiền bảo hiểm phải nộp của tháng 07/2025 là 690.300 đồng. Do hạn nộp của tháng này là ngày 31/08/2025, đến ngày 31/10/2025 doanh nghiệp đã chậm nộp 61 ngày, tương ứng tiền lãi truy thu là:
690.300 × 61 × 0,03% = 12.632 đồng.

Các câu hỏi thường gặp về lãi chậm đóng BHXH, BHTN, BHYT

1. Cách tính lãi chậm đóng nêu trong bài có áp dụng cho thời gian trước ngày 01/07/2025 không?

Không. Mức lãi chậm đóng BHXH được áp dụng theo quy định mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 ban hành ngày 29/06/2024 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Theo đó, khoản tiền lãi phải nộp được xác định bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng.

Đối với các khoản chậm đóng phát sinh trước ngày 01/07/2025, việc tính lãi vẫn thực hiện theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (đã hết hiệu lực từ 01/07/2025). Cụ thể, tiền lãi chậm đóng đối với BHXH bắt buộc và BHTN được tính bằng 2 lần mức lãi suất đầu tư của quỹ BHXH của năm liền kề trước đó, tính theo tháng và do BHXH Việt Nam công bố. Riêng BHYT được tính bằng 2 lần mức lãi suất thị trường liên ngân hàng kỳ hạn 9 tháng của năm trước liền kề, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố.

2. Doanh nghiệp chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN chỉ 1 ngày có bị tính lãi không?

Có. Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, doanh nghiệp chỉ cần chậm đóng BHXH từ 01 ngày trở lên so với thời hạn quy định đã bị áp dụng tính lãi chậm nộp với mức 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng hoặc trốn đóng.
Tóm lại, việc nắm rõ Cách tính tiền lãi chậm đóng - trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT giúp doanh nghiệp và người làm kế toán chủ động kiểm soát chi phí, hạn chế rủi ro pháp lý và tránh các khoản truy thu, xử phạt không đáng có. Trong bối cảnh pháp luật bảo hiểm liên tục cập nhật, kế toán – nhân sự cần thường xuyên theo dõi quy định mới, hiểu đúng bản chất chậm đóng và trốn đóng để áp dụng chính xác trong thực tế. Đối với những người mới bắt đầu, việc tham gia học kế toán cho người chưa biết gì sẽ giúp xây dựng nền tảng vững chắc từ các nghiệp vụ cơ bản đến xử lý tình huống phát sinh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể lựa chọn dịch vụ kế toán trọn gói của Kế Toán Minh Việt để được hỗ trợ toàn diện về thuế, bảo hiểm và sổ sách. Ngoài ra, việc hiểu đúng và thực hiện chuẩn Hạch toán các bút toán hợp đồng hợp tác kinh doanh cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp minh bạch tài chính và tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Các bài viết liên quan